Cuộc chiến AI: Từ chiến trường tới thị trường, chính sách và đạo đức trong thời đại trí tuệ nhân tạo sinh tạo

Trong những tuần gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ xuất hiện trong các phòng thí nghiệm hay các bản báo cáo tài chính, mà còn hiện diện trực tiếp trên chiến trường, trong các quyết định đầu tư hàng trăm tỷ đô la, và thậm chí trong các vụ tranh cãi về quyền lợi của độc giả. Khi công nghệ này được đưa vào các mục tiêu quân sự, các nền tảng tài chính và các sản phẩm tiêu dùng, câu hỏi về việc ai sẽ kiểm soát, ai sẽ chịu trách nhiệm và ai sẽ gánh chịu hậu quả trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

AI trong chiến tranh: Trường hợp Claude và cuộc tấn công Iran

Thông tin mới nhất cho thấy quân đội Mỹ đã sử dụng mô hình AI Claude của Anthropic để hỗ trợ các hoạt động không kích Iran, ngay cả khi Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh ngừng hợp tác với công ty này. Theo VTV, Claude được dùng để thu thập tình báo, lựa chọn mục tiêu và mô phỏng chiến trường trong chiến dịch phối hợp với Israel, dù Trump đã gọi Anthropic là “công ty AI cánh tả cực đoan”. "Mỹ được cho là vẫn sử dụng AI Claude trong tấn công Iran dù Tổng thống Donald Trump yêu cầu chấm dứt hợp tác với Anthropic" - Theo: VTV (https://vtv.vn/my-dung-ai-claude-trong-tan-cong-iran-100260302150920437.htm).

Việc này làm dấy lên một loạt các vấn đề pháp lý và đạo đức: liệu một mô hình AI có thể được coi là công cụ vũ khí? Anthropic đã từng khẳng định không cho phép công nghệ của mình được dùng cho mục đích bạo lực hay giám sát hàng loạt, nhưng thực tế lại cho thấy các ràng buộc này có thể bị bỏ qua khi có áp lực chính trị. Điều này phản ánh một xu hướng mới – các quốc gia đang tìm cách tận dụng AI để tăng tốc độ và độ chính xác của các quyết định quân sự, trong khi các quy định quốc tế vẫn chưa kịp bắt kịp.

Cuộc chiến tài chính: OpenAI thu hút 110 tỷ USD

Trong khi một số công ty AI đang bị đưa vào danh sách rủi ro chuỗi cung ứng, OpenAI lại thu hút một vòng gọi vốn tư nhân kỷ lục, với 110 tỷ USD từ Amazon, Nvidia và SoftBank, nâng định giá công ty lên 730 tỷ USD. "OpenAI huy động 110 tỷ USD từ Amazon, Nvidia và SoftBank, đưa định giá lên 730 tỷ USD trong vòng gọi vốn tư nhân lớn nhất lịch sử" - Theo: VTV (https://vtv.vn/openai-lap-ky-luc-goi-von-100260302152843396.htm).

Đầu tư này không chỉ là tiền mặt, mà còn là cam kết về hạ tầng tính toán: OpenAI sẽ tiêu tốn 100 tỷ USD cho dịch vụ đám mây AWS trong 8 năm, sử dụng 2 gigawatt năng lực Trainium của Amazon và 5 gigawatt hạ tầng Vera Rubin của Nvidia. Sự gắn kết chặt chẽ giữa các nhà cung cấp chip, dịch vụ đám mây và các công ty AI cho thấy một mô hình kinh doanh mới, trong đó hạ tầng tính toán trở thành tài sản chiến lược không thể tách rời.

Nhưng đồng thời, quy mô đầu tư khổng lồ này cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững: liệu các trung tâm dữ liệu và chip AI có thể tạo ra lợi nhuận lâu dài, hay chúng chỉ là “đầu tư rủi ro” trong một thị trường còn đầy bất ổn? Các nhà quan sát đã chỉ ra rằng chi phí năng lượng và tài nguyên cho các mô hình lớn đang tăng mạnh, và không có bảo đảm rằng doanh thu sẽ bù đắp được chi phí này.

Chính sách và tranh cãi nội bộ: Trump, Anthropic và quyết định ngừng sử dụng

Ngay sau khi Anthropic từ chối cho phép Bộ Quốc phòng Mỹ truy cập không giới hạn vào công nghệ của mình, Trump đã ra lệnh ngừng sử dụng AI của công ty này trong các cơ quan liên bang, đồng thời Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đề xuất xếp Anthropic vào danh sách “rủi ro chuỗi cung ứng”. "Chính quyền Trump yêu cầu các cơ quan liên bang và nhà thầu quân sự ngừng sử dụng AI của Anthropic" - Theo: VTV (https://vtv.vn/ong-trump-yeu-cau-dung-su-dung-ai-cua-anthropic-100260302143051432.htm).

Quyết định này đã gây ra một làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng công nghệ. Hơn 100 nhà công nghệ và nhà đầu tư đã ký một lá thư mở yêu cầu Bộ Quốc phòng rút lại quyết định xếp Anthropic là “rủi ro chuỗi cung ứng”. Bức thư cho rằng việc này “đặt một tiền lệ nguy hiểm” và “ép buộc các công ty công nghệ Mỹ phải chấp nhận mọi yêu cầu của chính phủ”. "Tech workers urge DOD, Congress to withdraw Anthropic label as a supply-chain risk" - Theo: TechCrunch (https://techcrunch.com/2026/03/02/tech-workers-urge-dod-congress-to-withdraw-anthropic-label-as-a-supply-chain-risk/).

Trong khi đó, OpenAI đã nhanh chóng ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng, tuyên bố sẽ tuân thủ các “điều khoản bảo vệ” nhưng vẫn không công khai chi tiết. Sự khác biệt trong cách tiếp cận của hai công ty đã làm nổi bật một thực tế: các công ty AI đang bị đặt vào vị trí “điểm giao” giữa lợi nhuận và trách nhiệm xã hội, và không có một khung pháp lý rõ ràng nào để hướng dẫn họ.

Thị trường tiêu dùng và đạo đức: Sách AI tại Hàn Quốc và kính thông minh

Ở Hàn Quốc, một làn sóng sách phi hư cấu do AI tạo ra đã làm dấy lên lo ngại về “khủng hoảng niềm tin” của độc giả. Các nhà xuất bản như Luminary Books đã phát hành hàng ngàn tựa sách trong một năm, nhưng chất lượng biên tập kém và nội dung lặp lại khiến các thư viện quốc gia từ chối trả tiền cho một phần lớn các đầu sách. "Làn sóng sách phi hư cấu do AI tạo ra bùng nổ tại Hàn Quốc, làm dấy lên lo ngại về đạo đức xuất bản" - Theo: VTV (https://vtv.vn/canh-bao-nguy-co-khung-hoang-niem-tin-cua-doc-gia-do-ai-10026022711252052.htm).

Đồng thời, thị trường kính thông minh AI cũng đang bùng nổ. Theo báo CNET, Meta chiếm 82% thị phần kính thông minh năm 2025, nhờ các mẫu Ray‑Ban và Oakley tích hợp AI. Tuy nhiên, giá trung bình của các thiết bị này đã lên tới 360 USD, và việc thiếu pin vẫn là một vấn đề còn tồn tại. "Meta Tightens Grip on Smart Glasses Market as Global Shipments Soar 139%" - Theo: CNET (https://www.cnet.com/tech/mobile/meta-tops-smart-glasses-market/).

Hai ví dụ này cho thấy AI không chỉ là công cụ “siêu thông minh” trong phòng thí nghiệm, mà còn là yếu tố quyết định trong việc duy trì hoặc phá vỡ niềm tin của người tiêu dùng. Khi AI được sử dụng để tạo nội dung mà không có sự kiểm soát chặt chẽ, rủi ro mất uy tín và phản ứng tiêu cực từ công chúng sẽ tăng cao.

Rủi ro an ninh mạng: Phishing và deepfake được tăng cường bởi AI

Những vụ lừa đảo qua email và tin nhắn đang trở nên tinh vi hơn nhờ AI sinh tạo. Báo cáo của National Consumers League cho biết các vụ phishing tăng 85% và thiệt hại trung bình gấp đôi, lên tới 2.060 USD mỗi vụ. "Study Finds Phishing Scams Are on the Rise, Accelerated by AI" - Theo: CNET (https://www.cnet.com/tech/services-and-software/study-finds-phishing-scams-are-on-the-rise-accelerated-by-ai/).

AI cho phép kẻ xấu tạo ra email, tin nhắn và thậm chí giọng nói giả mạo gần như không thể phân biệt được với nguồn gốc thật. Khi các công cụ này được tích hợp vào các nền tảng giao tiếp hàng ngày, nguy cơ lây lan của các chiến dịch lừa đảo sẽ tăng nhanh, đòi hỏi các doanh nghiệp và người dùng phải nâng cao khả năng phát hiện và phản ứng.

Đối thủ cạnh tranh và chuyển đổi người dùng: Claude vượt qua ChatGPT

Sau khi OpenAI ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng, người dùng đã bắt đầu rời bỏ ChatGPT để chuyển sang Claude, mô hình của Anthropic. Dữ liệu từ Sensor Tower cho thấy lượt gỡ cài đặt ChatGPT tăng 295% trong một ngày, trong khi Claude tăng 37% lượt tải xuống. "ChatGPT uninstalls surged by 295% after DoD deal" - Theo: TechCrunch (https://techcrunch.com/2026/03/02/chatgpt-uninstalls-surged-by-295-after-dod-deal/).

Người dùng cho rằng Claude có các “đường đỏ” đạo đức rõ ràng hơn, không cho phép sử dụng cho giám sát đại chúng hay vũ khí tự động. Điều này cho thấy một xu hướng mới: người tiêu dùng công nghệ đang cân nhắc không chỉ tính năng mà còn các cam kết đạo đức của nhà cung cấp AI.

Triển vọng và thách thức: DeepSeek, AI Trung Quốc và tương lai của chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh các công ty phương Tây đang bị áp lực chính trị, DeepSeek – một công ty AI Trung Quốc – đã quyết định ưu tiên hợp tác với các nhà sản xuất chip nội địa như Huawei cho phiên bản V4, thay vì Nvidia hay AMD. "DeepSeek đang phát triển mô hình AI mới, ưu tiên hợp tác hãng chip Trung Quốc như Huawei" - Theo: VTV (https://vtv.vn/deepseek-dang-phat-trien-mo-hinh-ai-moi-100260226180032506.htm).

Quyết định này không chỉ là một bước chiến lược thương mại, mà còn là tín hiệu cho thấy các quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng công nghệ phương Tây, đồng thời tạo ra một “đối trọng” trong cuộc chạy đua AI toàn cầu.

Những câu hỏi cốt lõi trong kỷ nguyên AI sinh tạo

Giáo sư Lee Seong‑yeop đã liệt kê bốn câu hỏi quan trọng mà nhân loại cần đối mặt: tính minh bạch và công bằng của AI, tác động lên việc làm, ảnh hưởng đến dân chủ và pháp quyền, và khả năng con người hiểu và kiểm soát rủi ro. "Những vấn đề quan trọng mà con người phải đối mặt trong kỷ nguyên AI" - Theo: VTV (https://vtv.vn/nhung-van-de-quan-trong-ma-con-nguoi-phai-doi-mat-trong-ky-nguyen-ai-100260227110801385.htm).

Những câu hỏi này không còn là lý thuyết; chúng đang hiện thực hoá qua các vụ việc thực tế: từ việc sử dụng Claude trong chiến tranh, đến việc OpenAI nhận đầu tư khổng lồ, cho tới các vụ tranh cãi về đạo đức trong xuất bản và lừa đảo mạng. Khi các quyết định được đưa ra dựa trên mô hình AI, việc xác định “đường đỏ” và “đường xanh” trở nên khó khăn hơn, và các quy định pháp lý hiện tại chưa đủ để bao quát toàn bộ phạm vi ảnh hưởng.

Hướng đi cho tương lai: Cân bằng lợi ích và rủi ro

Để tránh một kịch bản “AI thống trị” hoặc “AI bị lạm dụng”, các bên liên quan cần thực hiện ba bước cơ bản:

• Thiết lập khung pháp lý quốc tế rõ ràng, quy định việc sử dụng AI trong quân sự và giám sát công cộng.
• Đẩy mạnh minh bạch trong chuỗi cung ứng AI, bao gồm việc công bố nguồn dữ liệu, các “đường đỏ” đạo đức và cơ chế giám sát độc lập.
• Đầu tư vào giáo dục và nâng cao nhận thức của người dùng, đặc biệt là trong việc nhận diện nội dung do AI tạo ra, nhằm giảm thiểu rủi ro lừa đảo và mất niềm tin.

Trong bối cảnh các công ty như OpenAI và Anthropic đang trở thành những “công cụ chiến lược” của các quốc gia, việc xây dựng một nền tảng đạo đức và pháp lý vững chắc sẽ là yếu tố quyết định để AI thực sự phục vụ cho lợi ích chung, chứ không trở thành công cụ của một vài thực thể quyền lực.

Cuối cùng, dù AI có thể mở ra những cơ hội chưa từng có cho kinh tế và xã hội, chúng ta không thể bỏ qua những thách thức về an ninh, đạo đức và quyền lực mà nó mang lại. Chỉ khi các quyết định được đưa ra dựa trên sự cân nhắc kỹ lưỡng, minh bạch và có sự tham gia của đa dạng các bên liên quan, thì kỷ nguyên AI sinh tạo mới thực sự có thể trở thành một bước tiến nhân loại bền vững.

Đọc thêm về chiến lược đầu tư của OpenAI tại OpenAI.